Trước tình hình mưa lớn kéo dài gây ngập úng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, Trung tâm Khuyến nông khuyến cáo bà con nông dân trên địa bàn tỉnh Cà Mau chủ động kiểm tra đồng ruộng, điều tiết nước hợp lý và áp dụng các biện pháp chăm sóc, phục hồi lúa sạ, lúa cấy trong mô hình lúa – tôm, nhằm hạn chế thiệt hại, giúp cây lúa sớm phục hồi và ổn định sản xuất.

Mô hình sản xuất lúa – tôm là phương thức canh tác đặc trưng, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng đất nhiễm mặn của tỉnh Cà Mau. Tuy nhiên, trong điều kiện mưa lớn kéo dài, nước dâng và ngập úng có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây lúa, đồng thời làm biến động môi trường nước, tác động đến sức khỏe tôm nuôi. Mức độ thiệt hại phụ thuộc vào thời gian ngập, độ sâu ngập, giai đoạn sinh trưởng của cây lúa và điều kiện thực tế của từng ruộng.

1. Chủ động kiểm tra đồng ruộng và tiêu thoát nước hợp lý

Ngay sau khi thời tiết ổn định, bà con cần kiểm tra toàn bộ diện tích sản xuất, bờ bao, cống, mương và những vị trí có nguy cơ rò rỉ, sạt lở. Đối với những ruộng còn ngập sâu, cần chủ động điều chỉnh, tiêu thoát lượng nước dư thừa khi điều kiện cho phép, tránh để cây lúa bị ngập kéo dài.

Đặc biệt, trong mô hình lúa – tôm, việc tháo, cấp nước cần thực hiện thận trọng, không làm thay đổi đột ngột mực nước và độ mặn trong ruộng. Sau mưa lớn, nước mưa có thể làm giảm nhanh độ mặn, gây biến động môi trường sống của tôm. Vì vậy, cần điều tiết nước từ từ, đồng thời theo dõi hoạt động và sức khỏe tôm nuôi để có biện pháp xử lý phù hợp.

 2. Đánh giá khả năng phục hồi của lúa sạ sau ngập úng

Đối với diện tích lúa sạ, bà con cần kiểm tra mật độ cây, khả năng bám rễ, màu sắc lá và tình trạng sinh trưởng sau khi nước rút. Những ruộng mới gieo sạ có thể bị trôi giống, vùi lấp hoặc mất mật độ do ngập sâu và dòng chảy mạnh. Do đó, cần kiểm tra kỹ sự phân bố cây trên ruộng để đánh giá khả năng phục hồi.

Nếu cây lúa còn sống, rễ chưa bị tổn thương nghiêm trọng và mật độ tương đối đồng đều, bà con tiếp tục theo dõi, tạo điều kiện thuận lợi cho cây phục hồi. Đối với những khu vực mất giống, cây chết nhiều hoặc mật độ quá thưa, cần đánh giá cụ thể trước khi quyết định gieo sạ bổ sung, tránh đầu tư không cần thiết.

3. Chăm sóc lúa sạ đã bén rễ và lúa cấy

                              Hình ảnh kiểm tra bộ rễ sau khi nước rút

Đối với lúa sạ đã bén rễ, cần kiểm tra khả năng đứng cây, tình trạng bộ rễ và mức độ tổn thương sau ngập. Nếu cây vẫn còn xanh, rễ còn khả năng phục hồi, bà con nên tiếp tục theo dõi, quản lý mực nước hợp lý và không can thiệp quá mức khi cây chưa có dấu hiệu thiếu dinh dưỡng.

Đối với lúa cấy, cần kiểm tra tình trạng đứng cây, bộ rễ, mức độ vùi lấp của bùn đất và những khu vực cây bị bật gốc, đứt rễ hoặc chết từng đám. Những diện tích cây còn khả năng phục hồi nên được tiếp tục chăm sóc. Chỉ xem xét cấy dặm hoặc gieo sạ lại khi mật độ cây còn lại quá thấp, thiệt hại nghiêm trọng và thời gian sinh trưởng còn phù hợp với lịch thời vụ.

4. Không vội bón nhiều phân đạm sau khi nước rút

Sau ngập úng, cây lúa thường bị suy yếu, bộ rễ có thể bị tổn thương và khả năng hấp thu dinh dưỡng giảm. Vì vậy, bà con không nên bón nhiều phân đạm ngay khi nước vừa rút, đặc biệt đối với những ruộng cây còn yếu, chưa ra rễ mới.

Khi cây bắt đầu phục hồi, căn cứ vào tuổi lúa, màu sắc lá và tình trạng sinh trưởng để điều chỉnh lượng phân bón phù hợp. Trường hợp cây vàng lá, sinh trưởng chậm và có nhu cầu dinh dưỡng, có thể cân nhắc bón thúc nhẹ bằng phân NPK có hàm lượng đạm phù hợp, chia nhỏ lượng bón, tránh bón tập trung một lần. Đối với mô hình lúa – tôm, cần chú trọng bón phân cân đối, hạn chế dư thừa đạm và ưu tiên các biện pháp chăm sóc phù hợp với điều kiện sản xuất.

5. Thường xuyên thăm đồng, theo dõi sâu bệnh

Sau ngập úng, cây lúa có thể bị vàng lá, thối rễ, sinh trưởng kém hoặc chết từng chòm. Bà con cần thường xuyên thăm đồng, nhất là trong những ngày đầu sau khi nước rút, để kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường và xác định nguyên nhân trước khi xử lý.

Không nên phun thuốc bảo vệ thực vật theo thói quen hoặc xử lý đồng loạt khi chưa xác định được đối tượng gây hại. Trường hợp cần sử dụng thuốc, phải lựa chọn sản phẩm được phép sử dụng trên cây lúa, tuân thủ đúng hướng dẫn trên nhãn và hạn chế tối đa nguy cơ ảnh hưởng đến tôm nuôi trong ruộng.

6. Đối với diện tích lúa bị thiệt hại nặng

Những diện tích lúa bị ngập kéo dài, cây chết nhiều, mật độ còn lại thấp hoặc khả năng phục hồi không bảo đảm cần được kiểm tra, thống kê và đánh giá cụ thể. Bà con không nên tiếp tục đầu tư phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đối với những ruộng không còn khả năng phục hồi hiệu quả.

Trường hợp cần gieo sạ lại, cấy lại hoặc chuyển đổi phương án sản xuất, cần xem xét lịch thời vụ, điều kiện nguồn nước, độ mặn, tuổi lúa và tình hình tôm nuôi. Bà con nên phối hợp với cán bộ khuyến nông và cơ quan chuyên môn tại địa phương để được hướng dẫn, lựa chọn phương án phù hợp, hạn chế rủi ro và chi phí phát sinh.

Một số lưu ý trong quá trình phục hồi lúa – tôm sau ngập úng

 Hình ảnh ruộng lúa bị thiệt hại do ngập úng

• Kiểm tra bờ bao, cống, mương và mực nước ngay sau khi thời tiết ổn định.
• Điều tiết nước từ từ, tránh làm biến động đột ngột môi trường sống của tôm.
• Đánh giá mật độ cây, tình trạng bộ rễ và khả năng phục hồi trước khi quyết định chăm sóc, cấy dặm hoặc gieo sạ lại.
• Không vội bón nhiều phân đạm khi cây lúa chưa phục hồi.
• Thường xuyên thăm đồng, phát hiện sớm sâu bệnh và các biểu hiện bất thường.
• Hạn chế sử dụng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật có nguy cơ ảnh hưởng đến tôm nuôi.
• Chủ động phối hợp với cán bộ khuyến nông khi diện tích bị thiệt hại nặng hoặc cần xử lý trên diện rộng.

Chủ động kiểm tra, chăm sóc đúng kỹ thuật và quản lý nước hợp lý sau ngập úng là những giải pháp quan trọng giúp cây lúa phục hồi, hạn chế thiệt hại và duy trì hiệu quả mô hình lúa – tôm. Bà con cần căn cứ vào tình trạng thực tế của từng ruộng để lựa chọn biện pháp phù hợp, không xử lý đồng loạt, góp phần bảo đảm hiệu quả và tính bền vững của sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Cà Mau.

Chí Nguyện – TTKN