Không phải giống lúa nào vừa được chọn tạo cũng có thể nhanh chóng bước ra đồng ruộng. Giữa khoảng cách từ phòng nghiên cứu đến sản xuất đại trà luôn cần những người dám thử nghiệm, dám tin tưởng và dám chịu trách nhiệm.

Với giống lúa BL9, một giống lúa mới do Trung tâm Giống Nông nghiệp Bạc Liêu chọn tạo (nay là Trung tâm Khuyến nông Cà Mau) và được công nhận lưu hành vào năm 2023. Ngay khi giống lúa BL9 còn đang trong giai đoạn hoàn thiện quy trình chọn tạo, chưa được nhiều nông dân biết đến, thì HTX Hòa Phát (ấp Tà Ky, xã Hông Dân) đã mạnh dạn phối hợp cùng Trung tâm Giống nông nghiệp Bạc Liêu đưa giống vào sản xuất thử nghiệm. Suốt 5 năm qua, 22 thành viên của HTX trên diện tích 75 ha không chỉ đơn thuần là người sản xuất, mà còn là những “người đồng hành” cùng cán bộ kỹ thuật trong hành trình kiểm chứng một giống lúa mới. 

 Cán bộ kỹ thuật và HTX thăm đồng cùng nông dân

Tin vào khoa học, đó không chỉ là khẩu hiệu. Với HTX, niềm tin ấy được thể hiện bằng hành động cụ thể: chấp nhận thử nghiệm giống mới khi chưa có nhiều minh chứng thực tế; tuân thủ quy trình kỹ thuật; theo dõi, ghi chép và cung cấp số liệu để đánh giá khách quan hiệu quả sản xuất. Chính nhờ sự đồng hành này, những đặc tính của giống BL9 mới được kiểm chứng trong điều kiện thực tế vùng lúa - tôm.

Qua nhiều vụ sản xuất, giống BL9 cho thấy khả năng thích nghi khá tốt với điều kiện địa phương, sinh trưởng ổn định, kháng sâu bệnh tương đối khá, giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, một yếu tố đặc biệt quan trọng trong hệ sinh thái lúa - tôm. Những kết quả đó không chỉ là thành công của riêng HTX mà còn là minh chứng cho giá trị của việc đưa khoa học vào thực tiễn.

Trong vụ mùa năm 2025 - 2026, HTX sản xuất 30 ha giống BL9, trong đó có 20 ha thực hiện đề tài khoa học “Xây dựng mô hình sản xuất giống BL9 theo hướng hữu cơ cho vùng tôm - lúa”. Mô hình được bố trí song song giữa sản xuất theo hướng hữu cơ và sản xuất theo tập quán truyền thống để so sánh các chỉ tiêu kỹ thuật, hiệu quả kinh tế. Hiện tại, lúa đang ở giai đoạn 80–90 ngày tuổi, sinh trưởng tốt, sâu bệnh xuất hiện ở mật độ thấp. Những con số về số bông, số hạt, tỷ lệ hạt chắc đang được cán bộ kỹ thuật ghi nhận, phân tích. Nhưng hơn cả những chỉ tiêu kỹ thuật, điều đáng ghi nhận chính là tinh thần chủ động và trách nhiệm của tập thể HTX trong việc tiếp nhận tiến bộ mới.

 Cán bộ kỹ thuật lấy chỉ tiêu bông lúa

Theo ông Võ Đức Toàn, Giám đốc HTX Hòa Phát, việc mạnh dạn đưa giống lúa BL9 vào sản xuất ngay từ giai đoạn đầu là cách để HTX tạo ra cơ hội cho chính mình và cho cộng đồng nông dân địa phương. “Nếu không có những đơn vị tiên phong, thì kết quả nghiên cứu sẽ rất khó đến được với sản xuất đại trà,” ông Toàn chia sẻ.

Thực tế cho thấy, để một giống lúa mới được nông dân tin tưởng và nhân rộng, cần phải có những mô hình sản xuất thực tế, có số liệu chứng minh, có sự kiểm chứng trên đồng ruộng. Và để có những mô hình như vậy, phải có những HTX dám đi trước, dám thử nghiệm, dám đồng hành cùng đơn vị chuyên môn.

Không chỉ dừng lại ở thử nghiệm kỹ thuật, HTX Hòa Phát còn hướng tới xây dựng thương hiệu lúa BL9 theo hướng hữu cơ, gắn với mã số vùng trồng và liên kết tiêu thụ. Điều đó cho thấy sự tiên phong không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn ở tư duy thị trường và phát triển bền vững.

Câu chuyện của HTX Hòa Phát là minh chứng rằng khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi được ứng dụng vào thực tiễn. Và để làm được điều đó, luôn cần những người mở đường. Sự dám tin, dám làm hôm nay chính là chìa khóa để những giống lúa mới như BL9 có cơ hội bước ra khỏi phạm vi nghiên cứu, đến với đồng ruộng và từng bước được sản xuất đại trà.

Tiên phong không phải là con đường dễ đi. Nhưng chính những bước đi tiên phong ấy đã góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất, giữa phòng thí nghiệm và cánh đồng, giữa ý tưởng khoa học và hạt lúa trên tay người nông dân.

Việt Trinh – TT Khuyến nông