Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương, nhiều giống cây ăn trái đặc sản của vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Trong số đó, Thanh Nhãn được xem là một trong những giống nhãn có chất lượng cao, mang đậm dấu ấn của vùng đất Bạc Liêu. Với hương vị thơm ngon đặc trưng, khả năng thích nghi tốt với điều kiện sinh thái và giá trị kinh tế cao, Thanh Nhãn đang trở thành cây trồng triển vọng, góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây ăn trái và nâng cao thu nhập cho người dân.

Hành trình hình thành một giống nhãn đặc sản

Thanh nhãn được trồng và nhân giống vào năm 1994 tại vườn nhãn của bà Trần Kiều, phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau). Từ một cây nhãn già cho trái có kích thước lớn, cơm dày, hạt nhỏ, vị ngọt thanh, giòn đặc biệt, sau gần 10 năm tuyển chọn, ghép, nhân giống, Thanh nhãn đã trở thành giống cây đặc sản nổi tiếng. Năm 2014, thương hiệu "Thanh Nhãn Bạc Liêu" được bảo hộ, mở ra cơ hội phát triển mạnh trên thị trường.

Điểm nổi bật của Thanh nhãn là trái to, vỏ mỏng, cơm dày màu vàng nhạt, hạt nhỏ, vị ngọt thanh, giòn và thơm đặc trưng. Chính những ưu điểm này giúp Thanh nhãn luôn được người tiêu dùng ưa chuộng, giá bán ổn định và thường cao hơn nhiều giống nhãn truyền thống. Đến thời điểm hiện tại, Thanh nhãn không chỉ được nhân rộng tại Bạc Liêu mà còn được nhiều địa phương trong khu vực Nam Bộ đưa vào sản xuất. Đồng thời, các cơ quan chuyên môn cũng tiến hành nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện quy trình canh tác nhằm phát huy tối đa tiềm năng của giống cây này.

Đặc điểm nổi bật tạo nên giá trị của Thanh nhãn

Thanh Nhãn thuộc họ Bồ hòn (Sapindaceae), là cây lâu năm có sức sinh trưởng mạnh, tán cây hình vòm, thân thẳng, cành phân bố cân đối và bộ lá phát triển tốt. Cây thích nghi khá tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm của khu vực Nam Bộ.

Điểm khác biệt lớn nhất của Thanh nhãn nằm ở chất lượng quả. Trái có kích thước lớn, trung bình khoảng 35–50 quả/kg, hình dạng cân đối, vỏ màu vàng sáng. Khi chín, thịt quả dày, ráo nước, hạt nhỏ, vị ngọt đậm nhưng không gắt, giòn và có hương thơm đặc trưng. Đây là những tiêu chí được thị trường đánh giá cao, đặc biệt đối với phân khúc trái cây chất lượng cao và phục vụ xuất khẩu.

Bên cạnh chất lượng trái, Thanh nhãn còn có nhiều ưu điểm về mặt sản xuất. Cây ra hoa tự nhiên theo mùa, ít phải xử lý kích thích ra hoa như nhiều giống nhãn khác, giúp giảm chi phí đầu tư và hạn chế việc sử dụng hóa chất trong sản xuất. Theo ghi nhận thực tế, giống nhãn này cũng chưa xuất hiện hiện tượng nhiễm bệnh chổi rồng – căn bệnh nguy hiểm từng gây thiệt hại lớn trên nhiều vùng trồng nhãn của cả nước. Đây là lợi thế quan trọng giúp người sản xuất giảm chi phí phòng trừ sâu bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế.

  Hình: Nông dân thu hoạch, cắt tỉa Thanh nhãn

Điều kiện sinh thái và kỹ thuật canh tác

Thanh Nhãn thích hợp trên nhiều loại đất, trong đó phát triển tốt nhất trên đất phù sa, đất thịt pha cát hoặc đất có tầng canh tác dày, giàu chất hữu cơ và khả năng thoát nước tốt. Cây không chịu được tình trạng ngập úng kéo dài, do đó cần xây dựng hệ thống mương thoát nước và chủ động tưới tiêu trong mùa khô.

Để cây sinh trưởng ổn định và cho năng suất cao, người trồng cần thường xuyên cắt tỉa cành tạo tán sau thu hoạch nhằm tạo độ thông thoáng, hạn chế sâu bệnh và kích thích ra đọt mới. Việc bón phân nên kết hợp giữa phân hữu cơ và phân vô cơ cân đối theo từng giai đoạn sinh trưởng, đồng thời bổ sung trung, vi lượng để nâng cao chất lượng trái. Áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học và bảo vệ thiên địch sẽ góp phần xây dựng vùng sản xuất theo hướng an toàn, bền vững.

Trong bối cảnh yêu cầu của thị trường ngày càng cao, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP, sử dụng nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng sẽ là những yếu tố quyết định để nâng cao khả năng cạnh tranh của Thanh Nhãn trên thị trường.

  Hình: Vườn cây Thanh Nhãn tại phường Hiệp Thành tỉnh Cà Mau

Giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển

Thanh Nhãn được đánh giá là giống cây ăn trái có giá trị kinh tế cao nhờ năng suất khá, chất lượng vượt trội và giá bán ổn định. Với ưu điểm cơm dày, hạt nhỏ, vị ngọt thơm, mẫu mã đẹp và khả năng bảo quản tốt sau thu hoạch, sản phẩm đáp ứng được nhu cầu của thị trường cao cấp cũng như xuất khẩu.

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp gắn với xây dựng thương hiệu địa phương, Thanh Nhãn không chỉ mang ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý, tạo nên nét đặc trưng cho vùng sản xuất cây ăn trái Nam Bộ. Nếu được quy hoạch vùng trồng, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, kết hợp phát triển du lịch sinh thái và quảng bá thương hiệu, Thanh Nhãn sẽ có nhiều cơ hội mở rộng thị trường, gia tăng giá trị và nâng cao thu nhập cho người dân.

Hướng đến phát triển bền vững

Để Thanh Nhãn phát triển bền vững trong thời gian tới, cần tiếp tục bảo tồn và khai thác hiệu quả nguồn giống gốc; mở rộng diện tích tại những vùng có điều kiện sinh thái phù hợp; tăng cường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho nhà vườn; đồng thời xây dựng các chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhằm ổn định đầu ra.

Song song đó, việc phát triển sản xuất theo hướng hữu cơ, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Với những lợi thế nổi bật về chất lượng, khả năng thích nghi và giá trị thương mại, Thanh Nhãn không chỉ là niềm tự hào của người trồng nhãn Bạc Liêu mà còn là một trong những giống cây ăn trái có tiềm năng lớn trong chiến lược phát triển nông nghiệp chất lượng cao của vùng Đồng bằng sông Cửu Long./.

Dương Ngọc – TTKN.