Trong những năm gần đây, mô hình nuôi lươn thương phẩm theo hình thức không bùn đang được nhiều hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Cà Mau áp dụng và nhân rộng, do mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

Mô hình này bắt đầu phát triển từ năm 2019 và ngày càng được mở rộng cả về diện tích, quy mô và số lượng hộ tham gia. Ước tính, sản lượng lươn thương phẩm cung cấp cho thị trường hằng năm đạt trên 300 tấn. Hiện toàn tỉnh có khoảng 200 hộ nuôi lươn không bùn, với tổng số lượng con giống thả nuôi hơn 2 triệu con mỗi năm.

Ông Trương Văn Tính, ấp Ninh Lợi, xã Vĩnh Mỹ – người có hơn 10 năm kinh nghiệm nuôi lươn – cho biết: nuôi lươn theo hình thức không bùn giúp dễ quản lý môi trường. Nước trong bể được thay thường xuyên từ 3–4 lần/ngày, luôn đảm bảo sạch sẽ. Trong quá trình nuôi không sử dụng kháng sinh, hóa chất; lươn được cho ăn bằng thức ăn đảm bảo chất lượng nên khi thu hoạch, thịt lươn béo, thơm, vị ngọt tự nhiên, không khác biệt so với lươn đồng, được thương lái ưa chuộng tiêu thụ trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, theo ông Tính, năm 2026 giá lươn thương phẩm giảm mạnh so với các năm trước do tình trạng cung vượt cầu. Hiện nay, lươn thương phẩm được thu mua với giá dao động từ 35.000 – 40.000 đồng/kg, khiến nhiều hộ nuôi bị lỗ khoảng 10 triệu đồng/tấn nếu bán trong thời điểm này. Để nuôi lươn đạt hiệu quả, người nuôi cần nắm vững kỹ thuật, thiết kế hệ thống bể nuôi phù hợp, hiểu rõ đặc tính sinh học của lươn để chăm sóc, quản lý tốt; đồng thời lựa chọn con giống khỏe mạnh, sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng từ các cơ sở sản xuất uy tín.

Hình: Mô hình nuôi lươn không bùn

Thực tế cho thấy, mô hình nuôi lươn không bùn vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, rủi ro như giá cả không ổn định, phụ thuộc vào thương lái; chi phí đầu vào (điện, thức ăn, thuốc) tăng cao; một số hộ nuôi chưa nắm vững quy trình kỹ thuật, còn lúng túng trong xử lý bệnh và các tình huống phát sinh. Ngoài ra, lươn dễ mắc các bệnh như xuất huyết, bệnh đường ruột, ký sinh trùng; nguồn giống chưa ổn định, chất lượng không đồng đều, khó kiểm soát. Việc khai thác nước ngầm liên tục phục vụ nuôi lươn cũng tiềm ẩn nguy cơ suy giảm nguồn nước và ô nhiễm môi trường trong tương lai.

Hình: Mô hình nuôi lươn tuần hoàn, thu hoạch lươn

Để mô hình nuôi lươn không bùn phát triển ổn định và bền vững trong thời gian tới, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

Thứ nhất, về con giống và thả giống:

Lươn giống phải khỏe mạnh, đồng đều, không mang mầm bệnh, không dị hình, màu sắc vàng nhạt tươi sáng, nhiều nhớt, không xây xát, bắt mồi tốt. Nên lựa chọn lươn giống sản xuất nhân tạo, đã được tập ăn thức ăn công nghiệp, ưu tiên lươn đầu đàn. Thời điểm thả giống thích hợp từ tháng 3 dương lịch – thời điểm nguồn giống ổn định, chất lượng cao. Mật độ thả trung bình khoảng 500 con/m², có thể điều chỉnh tùy theo điều kiện kỹ thuật và khả năng đầu tư. Trước khi thả, cần tắm lươn bằng nước muối (100g muối/20 lít nước) trong 2–3 phút để loại bỏ mầm bệnh.

Thứ hai, về quản lý chăm sóc và phòng bệnh:

Cần thường xuyên theo dõi sức khỏe lươn, thay nước sạch 100% trước và sau khi cho ăn từ 1–2 giờ để kích thích lươn bắt mồi tốt, hạn chế ô nhiễm môi trường. Cho ăn 2 lần/ngày, điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp để tránh dư thừa. Định kỳ bổ sung men tiêu hóa, vitamin C và các chế phẩm phòng ký sinh trùng với liều lượng phù hợp nhằm tăng sức đề kháng, giúp lươn sinh trưởng nhanh.

Thứ ba, về tổ chức sản xuất:

Đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao quy trình nuôi theo hướng an toàn sinh học; tăng cường quản lý chất lượng con giống; khuyến khích người nuôi sử dụng giống có kiểm soát. Đồng thời, cần phát triển các hình thức liên kết sản xuất – tiêu thụ, xây dựng chuỗi giá trị nhằm ổn định đầu ra, giảm rủi ro thị trường.

Thứ tư, về bảo vệ môi trường:

Hạn chế khai thác nước ngầm quá mức; khuyến khích áp dụng các mô hình nuôi tuần hoàn, tái sử dụng nước và xử lý nước thải phù hợp nhằm bảo vệ tài nguyên nước và môi trường sinh thái.

Có thể thấy, mô hình nuôi lươn không bùn đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho nhiều hộ dân tại Cà Mau. Việc tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật, ổn định thị trường tiêu thụ, tăng cường liên kết sản xuất và chú trọng bảo vệ tài nguyên môi trường sẽ là những yếu tố then chốt giúp mô hình phát triển bền vững trong thời gian tới.

Dương Thanh Hậu, TTKN