Nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, tiếp tục giữ vai trò ngành kinh tế mũi nhọn, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội và sinh kế của người dân tỉnh Cà Mau. Với tổng diện tích nuôi trồng thủy sản hiện nay đạt khoảng 424.385 ha, trong đó diện tích nuôi tôm chiếm 418.000 ha và riêng diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến đạt khoảng 384.500 ha, Cà Mau là địa phương có quy mô nuôi tôm quảng canh cải tiến lớn nhất cả nước. Thực tiễn này cho thấy mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến không chỉ mang tính đặc thù mà còn là nền tảng quan trọng trong định hướng phát triển bền vững ngành hàng tôm của tỉnh.

Cán bộ Khuyến nông giao tôm giống cho hộ thực hiện mô hình

Trong bối cảnh điều kiện môi trường nuôi ngày càng biến động, dịch bệnh diễn biến phức tạp và yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất trên cùng đơn vị diện tích ngày càng rõ nét, mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn đang được xem là hướng đi phù hợp. Điểm khác biệt căn bản của mô hình này so với quảng canh truyền thống chính là vai trò quyết định của con giống, kỹ thuật nuôi, cách quản lý môi trường. Con giống không chỉ cần khỏe mạnh tại thời điểm thả nuôi mà còn phải đảm bảo tính ổn định, khả năng thích nghi tốt trong suốt giai đoạn ương và giai đoạn nuôi thương phẩm, chịu được điều kiện môi trường tự nhiên và áp lực dịch bệnh kéo dài.

Xuất phát từ yêu cầu đó, trong những năm gần đây, tôm sú giống gia hóa từng bước được đưa vào ứng dụng trong mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn. Trên thị trường hiện nay, hai nguồn giống gia hóa được quan tâm và sử dụng là tôm gia hóa nguồn gốc Moana và tôm gia hóa nguồn gốc Topgen. Việc đánh giá đúng thực trạng sử dụng, mức độ phù hợp và khả năng áp dụng của từng nguồn giống trong điều kiện nuôi thực tế có ý nghĩa quan trọng, làm cơ sở cho công tác quản lý, khuyến cáo kỹ thuật và định hướng nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

Nguồn giống gia hóa Moana là dòng tôm sú được chọn lọc di truyền nhằm cải thiện tốc độ sinh trưởng, khả năng kháng bệnh và tính ổn định của đàn tôm. Dòng giống này được giới thiệu vào Việt Nam từ giữa những năm 2000 và hiện nay do Công ty TNHH Moana Ninh Thuận tiếp nhận, phát triển và cung ứng thông qua hình thức nhập nauplius hoặc nguồn bố mẹ SPF để sản xuất giống trong nước. Trong những năm gần đây, doanh nghiệp không xuất bán tôm bố mẹ ra thị trường mà tập trung cung cấp nauplius cho các trại sản xuất giống, qua đó kiểm soát chặt chẽ hơn nguồn gen và chất lượng con giống đầu ra. Qua thực tế sản xuất nhiều năm, nguồn giống Moana được đánh giá là có chất lượng tương đối ổn định, đàn tôm đồng đều, khả năng thích nghi tốt và phù hợp với điều kiện nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong khi đó, nguồn giống gia hóa Topgen xuất hiện trên thị trường Việt Nam trong thời gian gần đây, chủ yếu được tiếp cận và sử dụng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long khoảng vài năm trở lại đây, có xuất xứ từ Thái Lan. Giống Topgen được giới thiệu thông qua các đơn vị đại diện, doanh nghiệp phân phối và liên kết với một số trại sản xuất giống trong nước. Qua theo dõi thực tế và khảo sát tại một số vùng nuôi, việc sử dụng tôm sú gia hóa Topgen trong mô hình quảng canh cải tiến, đặc biệt là mô hình hai giai đoạn, cho thấy nguồn giống này vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định như tính ổn định chưa cao giữa các lô giống, chất lượng chưa đồng đều giữa các cơ sở sản xuất, hiệu quả nuôi phụ thuộc nhiều vào điều kiện ương dưỡng và quy trình kỹ thuật áp dụng. Do đó, nguồn giống Topgen hiện nay vẫn cần tiếp tục được theo dõi, đánh giá thêm thông qua thực tiễn sản xuất trước khi xem xét khuyến cáo áp dụng trên diện rộng.

Từ thực tiễn trên có thể thấy, việc sử dụng tôm giống gia hóa trong mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn là hướng đi phù hợp, tuy nhiên hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào bản thân con giống mà là kết quả tổng hợp của cả chuỗi sản xuất. Trong đó, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước là hết sức quan trọng trong việc tăng cường quản lý chất lượng, minh bạch hóa nguồn gốc giống, định hướng sử dụng giống phù hợp với điều kiện sinh thái và trình độ sản xuất của từng vùng nuôi. Song song đó, hệ thống Khuyến nông giữ vai trò cầu nối giữa tiến bộ kỹ thuật và thực tiễn sản xuất thông qua công tác tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn, theo dõi, đánh giá hiệu quả thực tế, làm cơ sở khoa học cho việc ban hành các khuyến cáo kỹ thuật và tổ chức nhân rộng mô hình.

Việc sử dụng tôm giống gia hóa trong mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn cũng hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển ngành hàng tôm của tỉnh theo Kế hoạch số 16/KH-UBND ngày 22 tháng 7 năm 2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau. Theo đó, tỉnh xác định nuôi tôm quảng canh cải tiến tiếp tục là nền tảng sản xuất chủ lực, tập trung nâng cao hiệu quả trên đơn vị diện tích thông qua ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, cải thiện chất lượng con giống và tổ chức sản xuất theo hướng bền vững. Đồng thời, theo Đề án phát triển nuôi tôm quảng canh cải tiến hai giai đoạn, mục tiêu đặt ra là từng bước nâng cao năng suất, tính ổn định và hiệu quả của mô hình so với hình thức quảng canh cải tiến truyền thống, giảm rủi ro dịch bệnh và thích ứng tốt hơn với biến động môi trường.

Trong thời gian tới, thông qua việc triển khai đồng bộ các nội dung của Kế hoạch và Đề án, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống Khuyến nông, doanh nghiệp cung ứng giống và người nuôi, việc đánh giá, lựa chọn và sử dụng tôm giống gia hóa phù hợp sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước chuẩn hóa đầu vào con giống, nâng cao hiệu quả sản xuất và góp phần thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững ngành hàng tôm tỉnh Cà Mau trong giai đoạn tới./ .

Nguyễn Đức Khoa-Trung tâm Khuyến nông