Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu và biến động thị trường, việc đa dạng hóa sinh kế trên cùng đơn vị diện tích đang trở thành xu hướng tất yếu ở nhiều địa phương. Tại các vùng nuôi tôm nước lợ, bên cạnh mô hình lúa – tôm truyền thống, nhiều nông dân đã chủ động tận dụng đất vườn, bờ bao vuông tôm để trồng rau màu, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế và môi trường rõ rệt.

Nhận thấy tiềm năng này, năm 2025 Trung tâm Khuyến nông tiếp tục triển khai Dự án sử dụng đất vườn, bờ bao vuông tôm trồng rau màu tạo sinh kế góp phần xây dựng nông thôn mới, với quy mô 25 ha tại 5 điểm thuộc các xã Lương Thế Trân, Thới Bình, Sông Đốc, Nguyễn Việt Khái và Nguyễn Phích. Dự án không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân theo hướng nông nghiệp sinh thái, an toàn và bền vững.

Hình: Mô hình trồng rau màu ở xã Thới Bình

Thực tế sản xuất cho thấy, trồng rau trên bờ vuông tôm mang lại nhiều lợi ích tổng hợp. Về môi trường, việc phủ xanh bờ bao giúp hạn chế cỏ dại, giảm xói mòn và rửa trôi đất, đồng thời tạo hàng rào sinh học bảo vệ vuông nuôi, cải thiện tiểu khí hậu khu vực sản xuất. Về kinh tế, ngoài nguồn thu chính từ con tôm, cây lúa, bà con có thêm thu nhập từ rau màu, giảm rủi ro khi giá tôm biến động, đồng thời chủ động được nguồn rau sạch phục vụ sinh hoạt gia đình. Mô hình còn tận dụng hiệu quả lao động nhàn rỗi, nhất là phụ nữ và người lớn tuổi, góp phần nâng cao đời sống nông hộ.

Hình: Trồng rau màu trên bờ líp mô hình lúa – tôm ở xã Đá Bạc

Tuy nhiên, để trồng rau màu trên bờ líp vuông tôm đạt năng suất và đảm bảo an toàn cho môi trường nuôi trồng thủy sản, người sản xuất cần tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu kỹ thuật. Thời vụ gieo trồng cần được bố trí phù hợp, ưu tiên trồng khi nguồn nước trong vuông đã được rửa mặn, ngọt hóa nhằm chủ động tưới bổ sung trong mùa nắng. Trước khi trồng, bờ líp cần được vệ sinh sạch cỏ dại, lên líp kỹ và xử lý vôi bột với liều lượng thích hợp để hạ phèn, phòng nấm bệnh và cải tạo đất.

Việc lựa chọn giống đóng vai trò quan trọng, cần ưu tiên các loại rau có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ thích nghi với điều kiện bờ líp như đậu bắp, khổ qua, bầu, bí đỏ; riêng dịp Tết có thể bố trí trồng dưa hấu để nâng cao giá trị kinh tế. Áp dụng phương pháp gieo ươm cây con giúp rút ngắn thời gian trồng ngoài ruộng và tăng khả năng chống chịu của cây trước điều kiện bất lợi.

Trong quá trình chăm sóc, phân bón sử dụng cho rau màu trên bờ vuông tôm cần được kiểm soát chặt chẽ, ưu tiên phân hữu cơ hoai mục, bón lót sâu và bón thúc sớm với liều lượng vừa phải nhằm hạn chế rửa trôi xuống vuông tôm. Ngưng bón phân vô cơ trước thu hoạch từ 15–20 ngày để đảm bảo an toàn thực phẩm. Đối với rau ăn lá, cần kết thúc bón đạm sớm nhằm tránh tồn dư nitrat. Bên cạnh đó, việc bổ sung các loại phân có chứa canxi, silic giúp cây sinh trưởng tốt, tăng khả năng chịu mặn, phèn và nắng nóng.

Công tác phòng trừ dịch hại cần được thực hiện theo hướng an toàn sinh học. Người trồng rau phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc “4 đúng” khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên thuốc sinh học, hạn chế tối đa thuốc hóa học độc cao để tránh gây ô nhiễm môi trường nước và ảnh hưởng đến nuôi tôm. Việc thu gom, xử lý bì thuốc đúng quy định cũng là yêu cầu bắt buộc trong quá trình sản xuất.

Có thể khẳng định, trồng rau màu trên bờ vuông tôm là giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất tại các vùng nuôi tôm hiện nay. Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trước mắt mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị sử dụng đất và hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu./.

Dương Ngọc - TTKN