Trong sản xuất lúa hiện nay, giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón hợp lý và đẩy mạnh cơ giới hóa là những giải pháp quan trọng nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và hướng đến quy trình canh tác bền vững. Trong đó, sạ cụm kết hợp vùi phân đang được áp dụng thử nghiệm và cho thấy tiềm năng trong việc kiểm soát lượng giống, phân bón và công lao động, nhất là trong hệ thống sản xuất lúa – tôm.

Gieo sạ chính xác, đưa phân đến gần vùng rễ:

Tại mô hình trình diễn ở Hợp tác xã Hòa Phát, huyện Hồng Dân, giống ST25 được gieo sạ với lượng khoảng 60 kg/ha, áp dụng phương pháp sạ hàng rộng – hẹp kết hợp vùi phân. Điểm đáng chú ý là máy thực hiện đồng thời hai công đoạn gieo sạ và đưa phân xuống đất trong quá trình vận hành.

Hạt giống được bố trí theo cụm, theo hàng với khoảng cách hợp lý và ở độ sâu khoảng 1–2 cm; phân bón được vùi ở độ sâu khoảng 3–5 cm. Việc bố trí hàng rộng – hẹp tạo khoảng không gian thông thoáng hơn cho ruộng lúa, giúp cây nhận ánh sáng, không khí và thuận lợi cho việc chăm sóc, quản lý đồng ruộng.

Phân bón được chia thành hai lần. Lần đầu thực hiện đồng thời với sạ cụm và vùi phân; lần thứ hai bón vào giai đoạn đón đòng. Việc đưa phân xuống đất, gần vùng rễ giúp cây có điều kiện tiếp cận dinh dưỡng sớm, đồng thời hạn chế lượng phân tồn trên bề mặt ruộng.

 Trình diễn công nghệ cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân trên đất lúa-tôm tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Hòa Phát, xã Hồng Dân, tỉnh Cà Mau

Giảm lượng giống, nâng hiệu quả sử dụng phân bón:

Với lượng giống khoảng 60 kg/ha, phương pháp sạ cụm tạo quần thể cây lúa thưa và đồng đều hơn so với sạ dày. Khi cây có đủ không gian sinh trưởng, sự cạnh tranh về ánh sáng, dinh dưỡng và không gian giữa các cây giảm, tạo điều kiện cho cây lúa đẻ nhánh và hình thành chồi hữu hiệu.

Một ưu điểm khác là phân bón được vùi trực tiếp xuống đất ở độ sâu 3–5 cm thay vì chủ yếu rải trên bề mặt. Qua đó, dinh dưỡng được bố trí gần vùng rễ, góp phần nâng cao khả năng sử dụng phân bón và hạn chế thất thoát trên bề mặt.

Theo kết quả bước đầu tại mô hình, lượng phân bón có thể giảm khoảng 20–30% so với phương thức bón vãi nhiều lần. Tuy nhiên, mức giảm cụ thể cần được xác định trên cơ sở điều kiện đất đai, giống, mùa vụ và tình trạng sinh trưởng của cây lúa; không nên áp dụng một lượng phân cố định cho tất cả các chân ruộng.

Một lần máy thực hiện nhiều công đoạn:

Việc kết hợp gieo sạ và vùi phân trong cùng một công đoạn giúp giảm số lần thực hiện riêng lẻ, qua đó tiết kiệm thời gian và công lao động. Đồng thời, lượng giống và phân bón được định lượng trong quá trình vận hành máy, giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn lượng vật tư đưa vào ruộng.

Đây là bước chuyển từ cơ giới hóa từng công đoạn sang cơ giới hóa gắn với kiểm soát đầu vào. Khi các khâu làm đất, gieo sạ, bón phân và chăm sóc từng bước được cơ giới hóa đồng bộ, sản xuất lúa có điều kiện giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, đồng thời nâng cao tính chính xác và đồng đều giữa các khu vực trên ruộng.

Phù hợp với định hướng sản xuất lúa – tôm:

Sau sáp nhập, lúa và tôm tiếp tục là hai ngành hàng quan trọng của tỉnh Cà Mau. Toàn tỉnh có 64 xã, phường, trong đó có 25 xã, phường sản xuất chuyên lúa, 28 xã sản xuất lúa – tôm với diện tích gieo trồng khoảng 90.000 ha và 39 xã sản xuất các loại hình nuôi tôm.

Trong hệ thống lúa – tôm, kiểm soát vật tư đầu vào có ý nghĩa đặc biệt do sản xuất lúa phải hài hòa với điều kiện sinh thái phục vụ nuôi tôm. Việc giảm lượng giống, sử dụng phân bón hợp lý và đưa phân xuống đất theo vị trí xác định có thể góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng hiệu quả sử dụng vật tư và hạn chế lượng phân bón tồn trên bề mặt ruộng.

Từ góc độ cơ giới hóa, sạ cụm kết hợp vùi phân không chỉ đơn thuần là thay đổi phương pháp gieo sạ mà còn hướng đến quản lý chính xác hơn lượng giống và dinh dưỡng trên từng đơn vị diện tích. Đây là cơ sở để tiếp tục kết hợp với các giải pháp kỹ thuật khác nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa trong điều kiện lao động nông nghiệp ngày càng thiếu hụt.

Tiếp nối kết quả thử nghiệm tại Cà Mau:

Trước đó, trong vụ Hè Thu năm 2025, Cà Mau đã thực hiện 110 ha tại 02 hợp tác xã, gồm Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Hồng Phát, ấp Tường Thắng B, xã Vĩnh Thanh, với 50 ha và Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Kinh Dớn, ấp Kinh Dớn, xã Đá Bạc, với 60 ha. Đây là những diện tích được thí điểm sử dụng máy sạ cụm kết hợp vùi phân trong thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ kết quả bước đầu này, mô hình tại Hợp tác xã Hòa Phát tiếp tục góp phần kiểm chứng khả năng áp dụng máy sạ cụm kết hợp vùi phân trong điều kiện sản xuất thực tế. Việc tiếp tục theo dõi năng suất, chi phí sản xuất, lượng giống và phân bón sử dụng, công lao động và hiệu quả kinh tế sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá đầy đủ hiệu quả của giải pháp và xem xét khả năng nhân rộng trong thời gian tới.

 Đại biểu chụp hình lưu niệm tại buổi trình diễn ngày 29/9/2026 vừa qua tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Hòa Phát

Với khả năng thực hiện đồng thời gieo sạ và vùi phân, máy sạ cụm đang mở ra hướng cơ giới hóa gắn với tiết kiệm vật tư và kiểm soát đầu vào. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và từng bước hoàn thiện quy trình canh tác lúa theo hướng chính xác, bền vững, đặc biệt trong vùng sản xuất lúa – tôm tại Cà Mau./.

Dương Ngọc - TTKN