Từ đầu tháng 7, nhiều địa phương trong vùng sản xuất lúa - tôm của tỉnh Cà Mau đã xuất hiện những cơn mưa đầu mùa với lượng mưa khá, tạo điều kiện thuận lợi để nông dân bắt đầu cải tạo đồng ruộng, rửa mặn và chuẩn bị xuống giống vụ lúa năm 2026. Đây là thời điểm quan trọng, quyết định đến khả năng sinh trưởng của cây lúa cũng như hiệu quả của cả chu kỳ sản xuất lúa - tôm. Theo kế hoạch, toàn tỉnh Cà Mau sẽ xuống giống 88.506 ha, trong đó khu vực phía Bắc Cà Mau có 44.560 ha và khu vực phía Nam Cà Mau có 43.946 ha. Thời gian xuống giống khuyến cáo đối với khu vực phía Bắc Cà Mau từ ngày 20/8 đến ngày 15/9/2026 và khu vực phía Nam Cà Mau từ ngày 15/9 đến ngày 30/9/2026 (Thông báo số 381/TB-SNNMT ngày 10/7/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường).

 Mô hình lúa - tôm tại xã Nguyễn Phích tỉnh Cà Mau

Theo nhận định khí tượng thủy văn từ tháng 7/2026 dl đến tháng 9/2026, tổng lượng mưa tháng 7/2026 xấp xỉ so với trung bình nhiều năm, mưa tập trung nhiều vào thời kỳ đầu và giữa tháng, tổng lượng mưa tháng 8 và tháng 9 thấp hơn so với trung bình nhiều năm. Trong tháng 8 và tháng 9 có 1 - 2 đợt giảm mưa từ 5 - 10 ngày (hạn bà chằn). Do đó, bà con cần tận dụng tối đa các đợt mưa đầu mùa. Khi có lượng mưa đủ lớn, đưa nước mưa hoặc nguồn nước ngọt vào ruộng, giữ nước trong vài ngày để muối hòa tan trong tầng đất mặt, sau đó tháo nước ra ngoài. Quá trình này nên được thực hiện nhiều lần kết hợp với các đợt mưa liên tiếp nhằm kéo lượng muối ra khỏi tầng đất canh tác. Không nên chỉ rửa mặn một lần hoặc gieo sạ ngay sau cơn mưa đầu tiên, vì lượng muối trong đất vẫn còn cao; khi thời tiết nắng trở lại, muối sẽ theo nước mao dẫn bốc lên bề mặt đất, gây hiện tượng xót mầm, cháy lá non hoặc làm giảm tỷ lệ nảy mầm.

Song song với việc rửa mặn, cần tiến hành cày hoặc xới toàn bộ mặt ruộng để vùi lấp cỏ dại, tàn dư hữu cơ, giúp đất tơi xốp, tăng độ thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân hủy chất hữu cơ, hạn chế mầm bệnh và cỏ dại phát sinh, đồng thời thúc đẩy quá trình oxy hóa các chất độc trong đất, tạo môi trường thuận lợi cho bộ rễ lúa phát triển sau khi gieo sạ. Đối với những chân ruộng bị nén chặt hoặc hình thành tầng đất cứng sau thời gian nuôi tôm, nên cày sâu khoảng 15–20 cm, kết hợp san phẳng mặt ruộng để giữ nước đồng đều, tạo điều kiện thuận lợi cho hạt giống nảy mầm và cây lúa sinh trưởng ngay từ giai đoạn đầu. Ở những chân ruộng có pH thấp hoặc đất còn phèn, có thể bón bổ sung vôi nông nghiệp từ 200 – 250 kg/ha nhằm trung hòa độ chua, cải thiện môi trường đất và tăng hiệu quả rửa mặn.

Đối với lớp bùn đáy mương, đây là nguồn dinh dưỡng tự nhiên giàu chất hữu cơ và khoáng nếu được sử dụng hợp lý nhằm bổ sung dinh dưỡng và cải thiện độ phì đất. Tuy nhiên, không nên đưa lớp bùn đen, bùn quá dày hoặc bùn còn nhiều chất hữu cơ chưa phân hủy lên mặt ruộng vì dễ phát sinh các khí độc như H₂S, NH₃, CH₄, làm ngộ độc rễ và ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây lúa.

 Cày xới đất trước khi gieo sạ giúp đất tơi xốp, tăng độ thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân hủy chất hữu cơ, rửa mặn hiệu quả

Sau khi hoàn thành các bước cải tạo, cần kiểm tra độ mặn trước khi gieo sạ. Bà con nên rút hết nước trên mặt ruộng, đào hố sâu khoảng 20–30 cm ở giữa ruộng, chờ nước trong đất thấm lên rồi sử dụng máy đo độ mặn để kiểm tra. Chỉ tiến hành gieo sạ khi độ mặn trong nước đất dưới 2‰. Đây là ngưỡng an toàn giúp hạt giống nảy mầm tốt, cây lúa bén rễ nhanh và sinh trưởng ổn định trong giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó, nông dân nên sử dụng giống lúa xác nhận, có tỷ lệ nảy mầm cao, phù hợp với điều kiện sản xuất lúa - tôm, có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu; đồng thời gieo sạ đúng lịch thời vụ để tận dụng nguồn nước mưa, hạn chế ảnh hưởng của xâm nhập mặn cuối vụ và giảm áp lực sâu bệnh. Một số giống khuyến cáo bà con sử dụng trong mô hình lúa - tôm: OM5451, OM18, Đài Thơm 8, Một bui đỏ, ST24, ST25, BL9, ...

Trong bối cảnh thời tiết diễn biến ngày càng khó lường, bà con cần thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, tình hình lượng mưa, độ mặn và bám sát lịch thời vụ của địa phương để chủ động cải tạo đất, xuống giống đúng thời điểm. Sự chuẩn bị kỹ ngay từ đầu vụ sẽ góp phần quyết định thành công của vụ lúa trên đất nuôi tôm, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững mô hình lúa - tôm của tỉnh Cà Mau./.

Dương Ngọc – TTKN