Cà Mau hiện có trên 424.000 ha nuôi trồng thủy sản, khoảng 418.000 ha nuôi tôm; trong đó có khoảng 93.000 ha tôm – lúa và 90.000 ha tôm – rừng. Trong 7 tháng đầu năm 2026, sản lượng thủy sản đạt khoảng 730.400 tấn, riêng tôm đạt 335.985 tấn. Quy mô sản xuất lớn, hệ sinh thái đa dạng cùng sự hiện diện của các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản tạo nên nền tảng đặc biệt thuận lợi để Cà Mau hình thành và phát triển các chuỗi giá trị tuần hoàn có quy mô lớn.
Trong bối cảnh đó, được sự tài trợ của Dự án “Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn liên ngành vì sự phát triển bền vững ngành tôm, lúa và cà phê tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên”, ngày 14/8/2026, Liên minh Tôm sạch và Bền vững Việt Nam (VSSA) phối hợp tổ chức Hội thảo với chủ đề “Thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn ngành tôm Cà Mau: Giải pháp công nghệ và tiếp cận tài chính xanh”. Chương trình tập trung cập nhật các chủ trương, chính sách mới; chia sẻ giải pháp công nghệ, kỹ thuật và cơ hội tiếp cận nguồn lực tài chính xanh phục vụ phát triển ngành tôm theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Mô hình tôm – lúa, tôm – rừng điển hình kinh tế tuần tại Cà Mau (ảnh: sưu tầm)
Thực tế cho thấy, Cà Mau có nhiều mô hình sản xuất hiện hữu đã mang trong mình những nguyên lý cơ bản của kinh tế tuần hoàn. Điển hình là mô hình tôm – lúa, với khoảng 93.000 ha, tôm – lúa đang là một trong những nền tảng quan trọng để Cà Mau phát triển kinh tế tuần hoàn dựa vào hệ sinh thái tự nhiên. Tương tự, mô hình tôm – rừng với khoảng 90.000 ha, mô hình tôm – rừng không chỉ tạo ra sản phẩm thủy sản mà còn tạo ra các giá trị môi trường, sinh thái và tiềm năng phát triển sản phẩm thủy sản có thương hiệu “xanh”.
Bên cạnh các mô hình sinh thái, nuôi tôm công nghệ cao theo hướng tuần hoàn đang mở ra một hướng phát triển mới cho Cà Mau. Mô hình thí điểm khoảng 100 ha trong năm 2025 đạt năng suất khoảng 35 tấn/ha/vụ, tỷ lệ sống 70–90%, hệ số chuyển đổi thức ăn 1,2–1,3 và lợi nhuận ròng khoảng 53% doanh thu. Mô hình đang được định hướng mở rộng lên khoảng 1.500 ha, tạo tiền đề để nhân rộng phương thức sản xuất có mức độ kiểm soát cao hơn đối với nước, thức ăn, năng lượng và chất thải. Đặc biệt, công nghệ RAS-IMTA mở ra hướng tiếp cận phù hợp với kinh tế tuần hoàn. Hệ thống tuần hoàn nước giúp giảm lượng nước cấp mới, giảm nước thải ra môi trường và kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường trong quá trình nuôi. Khi kết hợp với các đối tượng hoặc giải pháp xử lý sinh học phù hợp, chất dinh dưỡng và vật chất hữu cơ phát sinh trong hệ thống có thể được tận dụng thay vì trở thành dòng chất thải cuối cùng.
Một trong những tiềm năng lớn nhất của kinh tế tuần hoàn thủy sản Cà Mau là thu hồi và nâng cao giá trị phụ phẩm tôm. Hiện nay, một số doanh nghiệp trên địa bàn đã đầu tư và bước đầu phát huy hiệu quả các mô hình kinh tế tuần hoàn. Điển hình, Công ty Cổ phần Việt Nam Food đã đầu tư công nghệ biến phụ phẩm từ đầu, vỏ tôm thành các sản phẩm có giá trị, trong đó có chitin – nguyên liệu quan trọng để sản xuất chitosan và các hợp chất sinh học. Theo bà Trần Đào Hồng Ngọc - đại diện Công ty Việt Nam Food, trong hoạt động chế biến, đầu và vỏ tôm có thể chiếm khoảng 35–40% khối lượng tôm, trong khi vỏ tôm lột chiếm khoảng 5–10%. Đây là nguồn nguyên liệu rất lớn có thể được tận dụng để tạo ra bột cá, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, chế phẩm sinh học và nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng khác. Các sản phẩm như peptide tôm, oligochitosan, astaxanthin và probiotics được giới thiệu với những công dụng khác nhau trong hỗ trợ dinh dưỡng, tăng cường sức khỏe vật nuôi và cải thiện môi trường nuôi.
Kinh tế tuần hoàn trong thủy sản còn bao gồm tuần hoàn năng lượng và giảm phát thải. Theo ông Nguyễn Công Quốc - Chi cục Thủy sản Cà Mau chia sẻ, hiện có khoảng 141 tổ chức, cá nhân trên địa bàn đã đầu tư điện mặt trời phục vụ nuôi tôm, giúp giảm khoảng 30–50% chi phí điện. Bên cạnh đó, mô hình biogas tận dụng chất thải hữu cơ có khả năng giảm phát thải khí nhà kính khoảng 10,8–16,9%. Đây là hướng cần tiếp tục mở rộng, nhất là đối với các cơ sở nuôi thâm canh, siêu thâm canh và cơ sở chế biến. Việc kết hợp năng lượng mặt trời, biogas, thiết bị tiết kiệm năng lượng, công nghệ tự động hóa và quản lý dữ liệu có thể hình thành hệ thống sản xuất vừa giảm chi phí, vừa giảm tiêu hao tài nguyên và phát thải khí nhà kính.
Tỉnh Cà Mau đã ban hành Đề án số 09-ĐA/TU ngày 15/6/2026 về phát triển kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Kế hoạch số 445/KH-UBND ngày 24/7/2026 của UBND tỉnh. Trong lĩnh vực thủy sản, tỉnh đặt ra những mục tiêu cụ thể như: phấn đấu 25–35% cơ sở sản xuất đạt chứng nhận bền vững; 100% cơ sở chế biến thủy sản lớn tái sử dụng phụ phẩm, áp dụng công nghệ tuần hoàn nước; 50–60% cơ sở nuôi trồng áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và 40–50% lượng nước sau xử lý được tái sử dụng. Những mục tiêu này cho thấy kinh tế tuần hoàn đang được Cà Mau tiếp cận theo hướng toàn chuỗi, từ vùng nuôi, công nghệ sản xuất, sử dụng nước, năng lượng, quản lý chất thải đến chế biến và tái sử dụng phụ phẩm.
Với những mục tiêu và giải pháp cụ thể được tỉnh đặt ra, phát triển kinh tế tuần hoàn sẽ là bước chuyển quan trọng từ “sản xuất thủy sản quy mô lớn” sang “kinh tế thủy sản có giá trị cao”, từ khai thác tài nguyên sang sử dụng tài nguyên hiệu quả, từ xử lý chất thải sang tạo giá trị từ chất thải.
Quốc Thiện – Chi cục Thủy sản Cà Mau