Từ sân chơi tôn vinh hạt gạo, cuộc thi lan tỏa tư duy “ngon và xanh”, thúc đẩy chuyển đổi nông nghiệp bền vững, nâng tầm gạo Việt.

Cuộc thi “Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long” lần thứ I năm 2026 do Cà Mau tổ chức không chỉ là một sự kiện tôn vinh những hạt gạo chất lượng cao, mà còn mở ra một không gian lan tỏa mạnh mẽ cho tư duy phát triển nông nghiệp mới: xanh, bền vững và đạt chuẩn quốc tế. Trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu và áp lực thị trường, cuộc thi đã trở thành một dấu mốc quan trọng, định hình lại hướng đi của ngành lúa gạo.

 Lãnh đạo tỉnh trao giải nhất cho cuộc thi Gạo ngon ĐBSCL

Khẳng định vai trò “vựa lúa” trong bối cảnh mới

Phát biểu tại lễ khai mạc, Phạm Văn Thiều nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của vùng ĐBSCL đối với an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu gạo. Đây là khu vực đóng góp phần lớn sản lượng lúa của cả nước, giữ vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.

Tuy nhiên, phía sau lợi thế đó là những thách thức ngày càng rõ nét. Tình trạng xâm nhập mặn, hạn hán, sạt lở đất do biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp đến sản xuất. Đồng thời, thị trường quốc tế không ngừng nâng cao tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là yếu tố môi trường. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao giá trị hạt gạo không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.

Chính vì vậy, cuộc thi không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn “gạo ngon”, mà còn đặt nền móng cho việc xác lập các tiêu chuẩn mới – nơi chất lượng phải đi cùng trách nhiệm môi trường và tính bền vững.

“Ngon” thôi chưa đủ, phải “xanh”

Điểm nổi bật nhất của cuộc thi năm nay là thông điệp “ngon và xanh”. Nếu như trước đây, tiêu chí đánh giá gạo ngon chủ yếu dựa trên cảm quan như độ thơm, độ dẻo, vị ngọt, thì nay đã mở rộng sang toàn bộ quy trình sản xuất.

“Xanh” không chỉ là giảm sử dụng hóa chất mà còn bao hàm cả việc canh tác hữu cơ, sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là xu hướng tất yếu của nông nghiệp toàn cầu, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và môi trường sống.

Với 28 mẫu gạo đạt chuẩn tham gia, cuộc thi đã phản ánh rõ nét quá trình chuyển đổi của ngành lúa gạo ĐBSCL. Nhiều sản phẩm được sản xuất theo hướng hữu cơ, ứng dụng quy trình canh tác bền vững, cho thấy sự thay đổi tích cực từ nhận thức đến hành động của người sản xuất.

Thông qua đó, cuộc thi đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ: từ việc nâng cao tiêu chuẩn sản xuất đến thay đổi tư duy của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

 Mô hình sản xuất tôm - lúa tại Cà Mau

Công nghệ – đòn bẩy cho chuyển đổi xanh

Một trong những yếu tố làm nên sức lan tỏa của sự kiện chính là vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Không gian “Chạm công nghệ – Mở tương lai” với hơn 50 gian hàng đã mang đến những trải nghiệm trực quan về nông nghiệp số, thiết bị bay không người lái, thực tế ảo và nhiều giải pháp công nghệ hiện đại.

Việc “đưa công nghệ xuống gần người dân” giúp nông dân tiếp cận trực tiếp với các giải pháp tiên tiến, từ đó từng bước thay đổi phương thức sản xuất. Những ứng dụng như UAV phun thuốc, cảm biến theo dõi độ ẩm, hệ thống truy xuất nguồn gốc… không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm.

Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu “ngon và xanh”, biến khẩu hiệu thành hành động cụ thể. Đồng thời, công nghệ cũng là chìa khóa để gạo Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Lan tỏa mô hình liên kết và giá trị thực tiễn

Một điểm nhấn quan trọng của cuộc thi là thúc đẩy liên kết giữa “4 nhà”: Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân. Đây được xem là yếu tố then chốt để xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Thực tế cho thấy, những mô hình liên kết hiệu quả đã mang lại giá trị vượt trội. Tiêu biểu như sản phẩm gạo Ông Điền của Công ty TNHH Misun, được sản xuất từ giống lúa ST24 theo hướng hữu cơ, có giá bán lên đến 119.000 đồng/kg – mức cao nhất thị trường.

Mô hình liên kết với hơn 200 nông dân trên diện tích hơn 500 ha không chỉ giúp đảm bảo đầu ra mà còn nâng cao thu nhập cho người trồng lúa. Đây là minh chứng rõ nét cho việc khi sản xuất gắn với tiêu chuẩn và thị trường, giá trị hạt gạo sẽ được nâng lên đáng kể.

Bên cạnh đó, việc gạo BL9 của Hợp tác xã Ba Đình đoạt giải nhất cũng cho thấy vai trò quan trọng của kinh tế tập thể trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp. Khi được tổ chức bài bản và ứng dụng khoa học kỹ thuật, các hợp tác xã hoàn toàn có thể tạo ra sản phẩm chất lượng cao, cạnh tranh trên thị trường.

 Những giống lúa đang được trưng bày tại gian hàng

Từ cuộc thi đến chiến lược phát triển dài hạn

Không chỉ là một sự kiện đơn lẻ, cuộc thi còn là một phần trong tổng thể Tuần lễ Khoa học, công nghệ, văn hóa và du lịch, với hàng trăm gian hàng và nhiều hoạt động kết nối. Sự kết hợp giữa nông nghiệp, công nghệ, văn hóa và du lịch đã tạo nên một mô hình phát triển mới, mang tính tích hợp cao.

Đặc biệt, việc tổ chức tại Cà Mau – vùng đất có hệ sinh thái rừng ngập mặn đặc trưng và điểm đến Mũi Cà Mau – đã góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, đồng thời khẳng định cách tiếp cận phát triển đa ngành, bền vững.

Thông qua đó, cuộc thi đã lan tỏa thông điệp không chỉ cho ngành lúa gạo mà cho toàn bộ nền nông nghiệp: phải đổi mới, phải thích ứng và phải phát triển theo hướng xanh.

Nâng tầm thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc xây dựng thương hiệu gạo quốc gia là nhiệm vụ cấp thiết. Những cuộc thi như “Gạo ngon ĐBSCL” chính là công cụ hữu hiệu để khẳng định chất lượng và nâng cao hình ảnh gạo Việt Nam.

Khi hạt gạo không chỉ ngon mà còn xanh, không chỉ đạt tiêu chuẩn chất lượng mà còn đáp ứng yêu cầu về môi trường, đó sẽ là lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế. Đây cũng là hướng đi phù hợp để ngành lúa gạo Việt Nam chuyển từ “xuất khẩu số lượng” sang “xuất khẩu giá trị”.

Từ Cà Mau – vùng đất cực Nam của Tổ quốc, cuộc thi đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: tương lai của ngành lúa gạo nằm ở sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa chất lượng và trách nhiệm với môi trường.

Sự lan tỏa của cuộc thi không chỉ nằm ở những giải thưởng, mà ở việc thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành một hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

Khi thông điệp “ngon và xanh” được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể, hạt gạo ĐBSCL không chỉ khẳng định vị thế trong nước mà còn từng bước chinh phục những thị trường khó tính nhất. Và từ đó, hành trình nâng tầm gạo Việt sẽ không dừng lại ở một cuộc thi, mà trở thành chiến lược phát triển dài hạn của cả ngành nông nghiệp.

                                                   Văn Kim Khanh, Tạp chí Một Thế Giới