Những ngày này, trên cánh đồng Vĩnh Mỹ, lúa đã bắt đầu trĩu hạt, vàng óng chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch. Đáng lẽ đây phải là thời điểm bà con nông dân hân hoan, bởi sau bao tháng ngày vất vả, mồ hôi đổ xuống ruộng đồng, mùa vàng đã về. Thế nhưng, niềm vui ấy lại bị phủ bóng bởi nỗi lo thường trực: được mùa nhưng mất giá.
Đồng lúa chuẩn bị vào giai đoạn thu hoạch
Không chỉ đối diện với quy luật cung – cầu khiến giá lúa có nguy cơ giảm khi sản lượng dồi dào, bà con còn phải gánh thêm áp lực từ giá nguyên liệu đầu vào. Phân bón, thuốc trừ sâu, giống lúa đều tăng giá mạnh. Giá xăng dầu leo thang khiến chi phí bơm tưới, vận hành máy gặt, máy xay xát, vận chuyển lúa đều đội lên. Tổng chi phí sản xuất tăng cao, nhưng giá lúa bán ra lại thấp, dẫn đến nguy cơ thua lỗ ngay cả khi được mùa. Đây là một nghịch lý đau lòng: càng đầu tư nhiều, càng được mùa thì nguy cơ mất giá càng lớn.
Thực trạng này phản ánh sự bất cập trong chuỗi giá trị nông sản. Người nông dân – chủ thể trực tiếp sản xuất – lại ít có tiếng nói trong khâu tiêu thụ. Thương lái, doanh nghiệp và thị trường xuất khẩu mới là những tác nhân quyết định giá cả. Chính vì vậy, nông dân thường bị động, phụ thuộc, dễ rơi vào cảnh “được mùa nhưng không được giá”. Điều này đi ngược lại tinh thần của Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, vốn đã khẳng định phát triển nông nghiệp phải gắn với thị trường, công nghiệp chế biến và xây dựng thương hiệu.
Ruộng lúa hứa hẹn bội thu
Để tháo gỡ vòng luẩn quẩn này, cần những giải pháp mạnh mẽ và thực tiễn. Trước hết, phải xây dựng chuỗi liên kết nông sản giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp – thị trường, trong đó hợp tác xã đóng vai trò cầu nối, giúp nông dân có hợp đồng bao tiêu ổn định. Thứ hai, cần đầu tư mạnh vào công nghiệp chế biến và bảo quản sau thu hoạch, bởi chỉ khi nông sản được chế biến thành sản phẩm có giá trị gia tăng thì mới tránh được tình trạng dư thừa nguyên liệu thô. Thứ ba, phải phát triển thị trường xuất khẩu đa dạng, tránh phụ thuộc vào một vài thị trường lớn, đồng thời xây dựng thương hiệu nông sản địa phương để nâng cao giá trị. Cuối cùng, cần tăng cường vai trò quản lý nhà nước trong việc dự báo thị trường, điều tiết sản xuất, hỗ trợ tín dụng và bảo hiểm nông nghiệp, giúp nông dân yên tâm sản xuất.
Nỗi lo “được mùa mất giá” của nông dân Vĩnh Mỹ hôm nay chính là lời cảnh tỉnh cho toàn bộ hệ thống quản lý nông nghiệp. Nếu không có giải pháp căn cơ, người nông dân sẽ mãi quanh quẩn trong vòng luẩn quẩn: được mùa thì mất giá, mất mùa thì mất cả. Giải quyết được bài toán này không chỉ giúp nông dân thoát khỏi cảnh thua lỗ, mà còn hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, gắn với thị trường và nâng cao đời sống nông thôn.
Đã đến lúc chính quyền, doanh nghiệp và toàn xã hội phải cùng hành động. Bởi một nền nông nghiệp bền vững không thể chỉ dựa vào sức nông dân, mà phải có sự chung tay của cả hệ thống. Khi nông dân không còn lo “được mùa mất giá”, thì nông thôn mới thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước.
Thanh Thảo - TTKN