Tình trạng nắng nóng gay gắt kéo dài từ sau Tết Nguyên đán đến nay đang biến nhiều diện tích nuôi trồng thủy sản tại khu vực ấp Hiệp Thành, xã Nguyễn Việt Khái. Các yếu tố môi trường cùng hệ sinh thái nuôi trồng thủy sản đang trong tình trạng suy thoái đã đẩy nhiều hộ nông dân vào cảnh điêu đứng khi tôm, cua chết rải rác đến hàng loạt đứng trước biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan.

Bước dọc theo các bờ bao tại địa phương trong những ngày cuối tháng 4, hình ảnh dễ nhận thấy nhất là những vuông tôm cạn nước, nhiều nơi sắc xuống chỉ còn vài tấc. Do nhiệt độ tăng cao, các loại rong rêu dưới đáy vuông phát triển bùng phát rồi chết tấp bạt, khiến nước chuyển sang màu đỏ sẫm hoặc tím ngắt. Khảo sát thực tế cho thấy, độ mặn tại nhiều ao nuôi đang dao động ở mức rất cao, từ 30‰ đến 35‰, vượt ra khỏi ngưỡng chịu đựng tối ưu của các loài thủy sản bản địa.

Ông Huỳnh Ngọc Mai cho biết "Cua chết rải rác từ qua Tết đến giờ, con nào yếu là nổi lên lờ đờ hoặc bị mấy con khác ăn thịt. Tôm sú thả xuống cũng không thấy lớn, còi cọc, ruột trống trơn. Nhiều người đến lúc xổ nước ra mới tá hỏa phát hiện tôm đã hao hụt gần hết."

 Ông Huỳnh Ngọc Mai (đứng thứ hai trừ trái sang) cùng trao đổi với cán bộ địa phương

Đó cũng là tiếng thở dài chung của rất nhiều nông dân khi chứng kiến thành quả lao động của mình dần bốc hơi theo cái nóng oi ả. Sự khắc nghiệt của thời tiết không chỉ làm suy kiệt hệ miễn dịch của vật nuôi mà còn tàn phá nghiêm trọng môi trường sống. Lớp mùn bã hữu cơ tích tụ dưới đáy ao lâu ngày không được phân hủy sinh ra các loại khí độc nguy hiểm như NH3, H2S, trực tiếp đầu độc tôm cua. Thêm vào đó, nguồn động vật đáy làm thức ăn tự nhiên hoàn toàn cạn kiệt khiến vật nuôi rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng, phân đàn và ăn thịt lẫn nhau.

Trước thực trạng tổn thất ngày càng lan rộng, đội ngũ cán bộ khuyến nông đã nhanh chóng bám sát địa bàn, ghi nhận ý kiến và đưa ra những giải pháp kỹ thuật mang tính chất "cấp cứu" để giúp bà con bảo vệ phần tài sản còn lại. Yêu cầu tiên quyết lúc này là phải siết chặt khâu quản lý nguồn nước. Nông dân tuyệt đối không bơm cấp nước từ các sông rạch vào vuông nếu nhận thấy nước bên ngoài đang cạn, đục, mang nhiều bùn bã hoặc có dấu hiệu ô nhiễm.

Để giải quyết tình thế nước nóng và độ pH dao động mạnh trong ngày, biện pháp tức thời là sử dụng vôi nông nghiệp rải quanh bờ và tạt trực tiếp xuống ao. Cách làm truyền thống này vẫn phát huy hiệu quả tốt trong việc ổn định môi trường, diệt khuẩn và giúp tôm cua giảm sốc nhiệt.

 Toàn cảnh khu nuôi Quảng canh cải tiến trên địa bàn xã Nguyễn Việt Khái

Tuy nhiên, về chiến lược lâu dài để vực dậy hệ sinh thái ao đầm, việc ứng dụng các chế phẩm sinh học là con đường bắt buộc. Thay vì thói quen nuôi thả lan truyền thống, phó mặc cho tự nhiên, bà con cần đưa men vi sinh xử lý đáy và tạt nước vào danh mục đầu tư định kỳ. Các chủng vi sinh có lợi sẽ đảm nhận vai trò dọn dẹp lớp mùn bã hữu cơ, triệt tiêu khí độc và quan trọng nhất là tái tạo lại nguồn thức ăn tự nhiên thông qua việc kích thích tảo có lợi và hệ vi sinh vật phù du phát triển.

Bên cạnh khâu xử lý môi trường, quy trình tiếp cận giống cũng cần được thay đổi. Mô hình "ương dèo" đang được đặc biệt khuyến cáo. Nông dân nên ương tôm giống trong các vèo lưới nhỏ, dễ kiểm soát về dinh dưỡng và chất lượng nước trong khoảng hai đến ba tuần. Khi con giống đã thực sự cứng cáp, quen với môi trường địa phương mới tiến hành bung ra diện tích lớn nhằm hạn chế tỷ lệ hao hụt.

Đặc biệt, trong những ngày thời tiết bước vào giai đoạn cực đoan nhất, giải pháp an toàn tối ưu là tạm ngưng hoàn toàn việc thả giống mới. Thay vì mạo hiểm, bà con nên tận dụng thời gian này để tháo cạn ao, sên vét đáy, phơi mương và rải vôi cải tạo. Chỉ khi những cơn mưa đầu mùa xuất hiện, tưới mát và rửa trôi bớt độc tố, môi trường đạt mức cân bằng mới là thời điểm thích hợp để tái thiết vụ nuôi mới một cách an toàn và bền vững.

Văn Cường – Tỏa Rạng

Trung tâm Khuyến nông Cà Mau